IBAN Kiralama & TCK 158/4

Türkiye'de banka hesabı veya IBAN bilgilerinin bir bedel karşılığında başkasına devredilmesi, kamuoyunda "IBAN kiralama" adıyla bilinen ve son dönemde giderek yaygınlaşan bir uygulamadır. Hesabını kullandıran kişi çoğu zaman küçük bir komisyon karşılığında hareket etse de, devredilen hesap genellikle dolandırıcılık, yasa dışı bahis siteleri veya kara para aklama gibi faaliyetlerden elde edilen paranın aktarılmasında bir araç olarak kullanılır ve bu durum hesap sahibini de ciddi bir ceza riskiyle karşı karşıya bırakabilir.

Hesabını bu şekilde kullandıran kişilerin büyük bir kısmı, kendilerinin doğrudan bir suça karışmadığını, sadece hesap bilgisi paylaştıklarını düşünür. Ne var ki uygulamada durum farklı işleyebilmekte; soruşturma makamları ve mahkemeler bu kişileri çoğu zaman dolandırıcılık suçuna iştirak etmiş kabul ederek yargılayabilmektedir. 12. Yargı Paketi'yle getirilen yeni düzenleme, belirli şartların varlığı hâlinde bu dosyalarda bir ceza indirimi imkânı tanımaktadır. Bu yazıda IBAN kiralama fiilinin hangi koşullarda suç teşkil ettiğini ve TCK 158/4 kapsamındaki indirimin nasıl işlediğini, sıkça sorulan sorular üzerinden inceliyoruz.

IBAN Kiralama Nedir?

IBAN kiralama, bir kişinin kendi adına açılmış banka hesabını ya da IBAN bilgisini, belirli bir ücret veya menfaat karşılığında başka birinin kullanımına sunmasını ifade eder. Bu şekilde devredilen hesaplar çoğunlukla dolandırıcılık, yasa dışı bahis veya kara para aklama gibi suçlarda para transferi aracı hâline gelir; buradaki temel amaç genellikle işin gerçek failinin kimliğinin gizlenmesidir.

Kişi yalnızca IBAN numarasını paylaşmakla yetinmiş olsa bile, paranın çekilmesi, başka hesaplara aktarılması veya suçtan elde edilen gelirin sisteme sokulması sürecine dolaylı olarak katkı sağlamış sayılabilir. Yargıtay kararlarında, hesabın hukuka aykırı bir amaçla kullanılacağını bilebilecek durumda olmak, suçun oluşması bakımından yeterli görülmektedir.

IBAN Kiralama Suçu Nasıl Oluşur, Hangi Hâllerde Oluşmaz?

Bu suçun oluşabilmesi için asıl fail ile aralarında bir eylem birliğinin bulunması, kişinin maddi bir menfaat elde etmesi ya da en azından işin farkında olma ihtimalinin (olası kast) var olması gerekir. Komisyon alınmış olması, hesap şifresinin başkasına devredilmesi, kısa aralıklarla tekrarlanan yüksek tutarlı işlemler veya organize bir yapıyla bağlantı, kastın varlığına işaret eden güçlü göstergeler arasında sayılır.

Buna karşın, güvene dayalı sıradan bir paylaşımın söz konusu olduğu, herhangi bir menfaat sağlanmadığı ve kişinin işin suç teşkil ettiğinden habersiz olduğu durumlarda beraat kararları da verilebilmektedir. Nihayetinde her dosya kendi somut delilleri çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilir; bu yüzden kişinin niyeti ve olayların gelişim seyri sonucu doğrudan etkiler.

IBAN Kiralama Suçunun Cezası Nedir?

IBAN kiralama, Türk Ceza Kanunu içinde kendine özgü bir suç başlığı olarak yer almaz; uygulamada bu fiil genellikle TCK m. 158/1-f kapsamındaki "bilişim sistemlerinin veya banka kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenen nitelikli dolandırıcılık" hükmü çerçevesinde değerlendirilir. Bu suç için öngörülen ceza 3 yıldan 10 yıla kadar hapis ile 5.000 güne kadar adli para cezasıdır; bazı durumlarda alt sınır 4 yıla kadar çıkabilmekte, adli para cezası ise elde edilen menfaatin en az iki katı olarak belirlenebilmektedir.

Hesap üzerinden suç gelirinin aklandığının tespiti hâlinde ayrıca TCK m. 282 uyarınca 3 yıldan 7 yıla kadar hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası gündeme gelebilir; hesap yasa dışı bahis tahsilatında kullanılmışsa bu kez 7258 sayılı Kanun'un 5. maddesi kapsamında 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezası söz konusu olabilir.

12. Yargı Paketi ile TCK 158'e Eklenen IBAN / Hesap Kullandırma İndirimi Nedir?

12. Yargı Paketi kapsamında TCK 158'e eklenen fıkra, kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak adlandırılan; banka hesabı, IBAN, kredi kartı veya kripto varlık hesabı bilgilerini haksız bir menfaat karşılığında başkasına kullandıran kişilere yönelik özel bir düzenleme getirmiştir. Burada söz konusu olan bir genel af, otomatik beraat veya cezasızlık hâli değildir; düzenleme yalnızca TCK 157 (basit dolandırıcılık) ve TCK 158 (nitelikli dolandırıcılık) suçlarına sınırlı biçimde iştirak edilmiş olması hâlinde uygulanacak yarı oranlı bir ceza indirimini öngörür.

Düzenlemenin kapsamı yalnızca geleneksel IBAN bilgisiyle sınırlı değildir; banka hesapları, kredi kartları, Papara gibi ödeme hizmeti sağlayıcılarındaki hesaplar ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki hesaplar da bu kapsamda değerlendirilir.

TCK m. 158'e eklenen fıkranın metni şu şekildedir:

"Bu madde ile 157 nci maddede yer alan suçlara iştirakin, kendisine veya başkasına haksız bir menfaat sağlamak amacıyla kendisine veya başkasına ait banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarını ya da banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcıları veya kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdinde bulunan hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgileri veya araçları başkasına vermek fiiliyle sınırlı olması halinde verilecek ceza yarı oranında indirilir."

Kanun metninde "IBAN mağduru" şeklinde ayrıca tanımlanmış bir hukuki statü bulunmamaktadır; mahkeme her dosyayı kendi içinde değerlendirerek fiilin salt hesap kullandırmaktan mı ibaret olduğunu yoksa dolandırıcılığa aktif katılım niteliği mi taşıdığını inceler.

Bu İndirimden Kimler Yararlanabilir, Kimler Yararlanamaz?

Mahkeme, indirimin uygulanıp uygulanamayacağına karar verirken aşağıdaki şartların dosyada birlikte gerçekleşip gerçekleşmediğini delillere dayanarak değerlendirir:

• İştirakin Sınırlı Olması Kişinin suça katkısı, hesap ya da ödeme aracına ilişkin bilgi ve araçları (IBAN, şifre, kart bilgisi vb.) başkasına vermekten öteye geçmemelidir. Parayı bizzat çekmek, başka hesaba aktarmak, mağdurla doğrudan iletişime geçmek gibi eylemler varsa indirim uygulanmaz.
• Haksız Menfaat Amacı Hesap veya bilgi paylaşımının, kişinin kendisine ya da bir başkasına haksız bir menfaat (komisyon, ücret, pay vb.) sağlama amacıyla yapılmış olması gerekir.
• Kast ve Delil Durumu Yalnızca "haberim yoktu" savunması yeterli kabul edilmez; mahkeme kastın varlığını, menfaat elde edilip edilmediğini ve kişinin hesap üzerindeki fiilî hâkimiyetini araştırır. Bilgilerin rızası dışında (hack vb.) kullanılması beraat getirebilir.

Aşağıdaki kişiler bu indirim hükmünden faydalanamaz:

• Asıl Failler Dolandırıcılığı bizzat planlayan, mağduru aldatan veya elde edilen parayı yöneten ve çeken kişiler bu indirimden kesinlikle yararlanamaz.
• Sınırsız İştirak Edenler Katkısı yalnızca sınırlı hesap ve IBAN paylaşımı sınırlarında kalmayıp, suçun icra hareketlerine doğrudan iştirak etmiş olanlar.
• Farklı Suç Tipleriyle Yargılananlar TCK 142 (Hırsızlık) veya TCK 245 (Banka kartlarının kötüye kullanılması) kapsamında yargılananlar (düzenleme yalnızca TCK 157 ve 158 için geçerlidir).
• Zararı Karşılamayan veya Mükerrer Yararlananlar İnfaz aşamasında olup daha önce TCK 168 etkin pişmanlık hükümlerinden yasal sınırlar dahilinde yararlanamayacak durumda olanlar.

Ceza İndirimi Nasıl Hesaplanır?

Öncelikle TCK 157 veya 158 hükümlerine göre bir temel ceza belirlenir (158/1-f gibi durumlarda hapis cezasının alt sınırı genellikle 4 yıl olarak alınır). TCK 158/4 şartlarının gerçekleştiği tespit edilirse, bu ceza üzerinden yarı oranında (1/2) indirim yapılması zorunludur. Bu indirimin ardından TCK 62 gibi diğer takdiri indirim sebepleri de ayrıca değerlendirmeye alınabilir.

Etkin pişmanlık hükümlerinin (TCK 168) de uygulanması hâlinde ilave bir etki ortaya çıkar:

Mağdurun zararı soruşturma aşamasında tamamen giderilmişse: 2/3 oranında indirim uygulanır.

Zarar, kovuşturma yani dava aşamasında giderilmişse: 1/2 oranında indirim uygulanır.

Örnek vermek gerekirse, 4 yıllık bir temel ceza TCK 158/4 uygulamasıyla önce 2 yıla iner; zarar kovuşturma sırasında giderilip ayrıca TCK 168/2 ile TCK 62 de uygulanırsa nihai ceza yaklaşık 10-12 ay seviyelerine kadar gerileyebilir. Cezanın 2 yıl veya altına inmesi hâlinde, diğer yasal koşulların da sağlanması kaydıyla hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumunun uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilir.

Dosya Hangi Aşamada Olursa Olsun İndirim Uygulanır Mı?

Lehe kanun ilkesi gereğince bu düzenleme, yürürlük tarihinden önceki fiiller bakımından da geçmişe etkili olarak uygulanır. Uygulamanın nasıl işleyeceği ise dosyanın hangi aşamada bulunduğuna göre değişiklik gösterir:

Soruşturma veya ilk derece mahkemesinde görülmekte olan dosyalar: Mahkeme TCK 158/4 şartlarının oluşup oluşmadığını doğrudan inceler. Savunma aşamasında, fiilin yalnızca IBAN veya hesap bilgisi vermekle sınırlı kaldığı; mesaj kayıtları, hesap hareketleri ve tanık ifadeleriyle ortaya konmalıdır.

İstinaf veya temyiz aşamasındaki dosyalar: Düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce hüküm kurulmuş ve TCK 158/4'ün uygulanabileceği değerlendirilen dosyalarda, ilgili kanun yolu dairesi bozma kararı vererek dosyayı yerel mahkemeye gönderir; yerel mahkeme indirimi uygular.

Kesinleşmiş ve infaz aşamasına geçmiş dosyalar: Daha önce TCK 168 hükümlerinden yararlanmamış hükümlüler, uyarlama yargılaması talebiyle hükmü veren mahkemeye başvurabilir. Mahkemenin yapacağı ihtardan itibaren 6 aylık süre içinde zararın tamamen giderilmesi halinde TCK 168/2 kapsamındaki etkin pişmanlık hükümleri devreye girebilir; bu süre dolmadan, zarar tam olarak karşılanmadıkça infazın ertelenmesine karar verilemez.

Uyarlama Dilekçesi Nasıl Hazırlanır?

Uyarlama yargılaması, sonradan yürürlüğe giren lehe bir kanun hükmünün mevcut bir dosyaya uygulanmasını sağlamak amacıyla yapılan başvuru türüdür. Mahkemeler bu değerlendirmeyi kendiliğinden yapmakla yükümlü olsa da, iş yükü nedeniyle süreç uzayabildiğinden yazılı bir dilekçeyle başvurulması sürecin takibini kolaylaştırabilir. Başvuru, cezayı veren ilk derece mahkemesine (Asliye Ceza veya Ağır Ceza Mahkemesi) yöneltilir.

Dilekçede yer verilmesi gereken temel hususlar şunlardır:

• Dosya Bilgileri Dosyanın esas/karar numarası, mahkûmiyet kararının suç tarihi, kesinleşme tarihi ve mevcut infaz durumuna dair bilgiler.
• Fiili Durumun Açıklanması Fiilin yalnızca hesap, IBAN veya kart bilgisi vermekle sınırlı kaldığının gerekçeleri ve somut delilleriyle izahı.
• Hukuki Dayanaklar TCK m. 7 (Zaman bakımından uygulama) ve yeni eklenen TCK 158/4 lehe kanun maddelerinin uygulanması talebi.
• Yeni Ceza Hesabı Uygulanacak yarı oranlı indirim ve varsa takdiri indirimler sonucu oluşacak yeni ceza miktarının tespiti.
• İnfaz Aşamasındaki Talepler Hükümlüler için ihtar yapılması, 6 aylık zarar giderim süresi verilmesi ve infazın durdurulması talepleri.
• Destekleyici Belgeler Gerekçeli karar, kesinleşme şerhi, banka hesap dökümleri ve ifade tutanaklarının dilekçeye eklenmesi.

Eksik veya Hatalı Hazırlanan Dilekçenin Sonuçları Neler Olabilir?

Yeterince ayrıntılı ve somut delillere dayanmayan uyarlama dilekçeleri, mahkemelerce reddedilebilir veya yasal hakların kaybına neden olabilir:

• Esastan Reddedilme Riski Dilekçenin delilsiz sunulması durumunda mahkemenin esasa girmeden talebi doğrudan reddetmesi ve sonraki başvuruları zorlaştırması.
• Tahliyelerin Gecikmesi İtiraz süreçleri uzarken infazın durdurulması kararı alınamaması ve yatar süresi dolmasına rağmen cezaevinde kalınması.
• İnfaz Durdurmanın Reddedilmesi Net bir yeni ceza hesabı ve somut talep içermeyen dilekçelerde, tedbiren infazın durdurulması isteğinin kabul edilmemesi.
• 6 Aylık Hak Kaybı Zarar gidermeye yönelik 6 aylık yasal sürenin usulünce talep edilmemesi sonucu indirimden yararlanma şansının yitirilmesi.

Balıkesir'de İnfaz veya Kovuşturma Aşamasındaki Dosyalar Bakımından Durum

TCK 158/4 düzenlemesi, dosyanın görüldüğü il fark etmeksizin ülke genelinde aynı şekilde uygulanır. Değişen husus, başvurunun hangi merciye yöneltileceğidir; bu da davanın veya infazın yürütüldüğü adliyeye göre belirlenir. Balıkesir'deki dosyalar bakımından süreç şu şekildedir:

• İlk Derece Dosyalarında Başvuru Davası devam edenler için başvurular davanın görüldüğü Balıkesir Ağır Ceza veya Asliye Ceza Mahkemelerine yapılır.
• Kesinleşmiş İnfaz Dosyalarında Başvuru Cezası kesinleşmiş olanlar için uyarlama talebi kararı veren ilk derece mahkemesine ya da Balıkesir İnfaz Mahkemesine sunulur.
• İnfaz İşlemlerinin Yürütülmesi Cezanın infazına ilişkin durdurma, erteleme ve tahliye yazışmaları Balıkesir Cumhuriyet Başsavcılığı İnfaz Bürosunca takip edilir.

Balıkesir merkez ve Karesi, Altıeylül gibi merkez ilçelerin yanı sıra Bandırma, Edremit, Ayvalık, Gönen, Susurluk gibi büyük ilçelerde birden fazla davanız bulunuyorsa, her dosyanın esas numarası ve mevcut aşamasına göre ayrı ayrı uyarlama dilekçesi hazırlanması gerektiği unutulmamalıdır.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık yerine geçmez ve herhangi bir avukatlık hizmetinin reklamı niteliğinde değildir. Taşınmazınıza veya ceza dosyanıza ilişkin somut durumun değerlendirilmesi için bir avukata danışmanız önerilir.